Transitie in de tuinbouw

Hoe creëer je doorbraken naar echt eerlijk, gezond en duurzaam voedsel? En hoe oefenen niches druk uit op het bestaande systeem? In de Masterclass Voedseltransitie, die ik de afgelopen maanden organiseerde, neem ik een groep van 20 professionals van overheid, groen onderwijs en bedrijfsleven – letterlijk – mee op reis langs vernieuwende bedrijven en ik schotel hen een keur aan dwarse wetenschappers voor. Samen denken we na over de grote vraagstukken. 

Op 13 oktober waren we te gast in het Westland en namen we de transitie in de tuinbouw onder de loep. De timing was interessant. Daags ervoor had oud-minister Cees Veerman zijn herstelplan voor de sector gepresenteerd waarin hij stelt dat de sleutel voor verandering bij de telers zelf ligt.

IMG_3045In een fascinerend landschap van kilometerslang alleen maar glas, liet de groep zich met groeiende verbazing informeren over de gang van zaken in de tuinbouwsector. “De markt zit op slot”, beweerde hoogleraar Olaf van Kooten (WUR/Inholland), “50% van de tuinders zit in het bijzonder beheer bij de bank. Er is geen geld meer om te investeren. En het evenwicht tussen vragers (vijf inkopers van supermarkten) en aanbieders (1500 handelshuizen) is totaal zoek.” Gastheer Jos Looije deed er nog een schepje bovenop. “Alle tuinders moeten in psycho-analyse. Iedereen doet hetzelfde en komt met standaardproducten. Als tuinders vanuit hun hart in staat zouden zijn te formuleren waarom ze bestaan, dan ben ik er van overtuigd dat er voor alle tomatentelers in Nederland een plek is.”

Onrustig

De groep werd met het uur onrustiger. Wat betekent duurzaamheid in deze sector die 10% van onze jaarlijkse aardgasbehoefte verstookt? Is er wel toekomst voor de glastuinbouw en moeten we dat eigenlijk als land wel willen? Ook ik moest alsmaar denken aan het beeld van kikkers die in water zitten dat langzaam wordt opgewarmd. Waarom blijven de tuinders in dat opwarmende water zitten en springen ze er niet uit? Waarschijnlijk omdat niemand een strategie voor verandering heeft. En tuinders continu proberen als sector samen de problemen op te lossen die ze met elkaar hebben gecreëerd. En dat kan dus niet.

IMG_3096Tijd voor radicale vernieuwing, lijkt mij. Hier blijkt de waarde van transitiemanagement. In een paar simpele stappen breng je in kaart 1) hoe het nu gebeurt (we gebruiken grote hoeveelheden gesubsidieerde fossiele brandstoffen, bulk productie, monoculturen) 2) waarom we dat niet vol houden (energie geld en grondstoffen raken op, concurrentie is moordend) en 3) hoe het ook anders kan (met nieuwe ideeën, technologie, nieuwe markten, projecten, niches). Vervolgens ga je kijken hoe het krachtenveld in elkaar zit en welke rol jij als persoon in die transitie kunt spelen. Klinkt gemakkelijk. Maar om te veranderen is veel lef nodig. En zicht op je innerlijke blokkades. Aan alle tuinders zou ik daarom willen vragen: waarom ben je ooit tuinder geworden? Luister heel goed naar het antwoord.

Deel dit artikel opTweet about this on TwitterShare on Facebook
IMG_3071
Elke tuinder zou zich de vraag moeten stellen waarom hij doet wat hij doet.